بسته
(0) سبد خرید
شما هیچ موردی در سبد خرید خود ندارید
لیست محصولات
    فیلترها
    زبان
    جستجو

    بنایی شورانگیز که دیگر نیست!

    سه شنبه, 01 آبان,1397
    تکیه‌ی دولت

    بنایی شورانگیز که دیگر نیست!

    کودک و نوجوان > فرهنگی - اجتماعی - فریبا خانی:
    اسمش «تکیه‌ی دولت» بود؛ بنایی که حالا دیگر هیچ اثری از آن نیست. کمی پایین‌تر از کاخ گلستان، نزدیک بازار تهران یک تکیه‌ی بزرگ سه طبقه وجود داشت.

    این بنا خیلی شبیه «اپرا هال لندن» بود، اما متأسفانه در سال‌های بعد، چنان که باید به نگه‌داری آن توجه نکردیم و ویران شد.

    این بنا قصه‌ای طولانی دارد و اتفاقات مهمی در آن رخ‌ داده. در عکس‌های دوره‌ی قاجار، این بنای بزرگ و تأثیرگذار را می‌بینیم؛ بنایی که به نوعی اولین‌فضا برای اجرای نمایش بود. این‌روزها در موزه‌ی عکسخانه‌ی شهر، نمایشگاه عکس‌های تاریخی تکیه‌ی دولت برپاست. «منصور کرم‌زاده‌‌شیرانی» این تصویرهای تاریخی را جمع‌آوری کرده است.

    او درباره‌ی این نمایشگاه می‌گوید: «تکیه‌ی دولت، موضوع پایان‌نامه‌ی کارشناسی‌ارشد معماری من بود که از سال 90 شروعش کرده بودم. در این نمایشگاه 52 عکس از تکیه در دوره‌های گوناگون به‌نمایش در آمده است.»

    کرم‌زاده از تاریخچه‌ی تکیه هم برایمان می‌گوید که 155 سال پیش ساخته شده و جایگاه اجتماعی‌اش، بازگوکننده‌ی فضای مشترک دربار شاه و عموم مردم بوده است و موقعیت مکانی آن‌هم حد فاصل بازار و ارگ سلطنتی است که این تعامل، زمینه‌ساز انقلاب مشروطه و شکل‌گیری مجلس شورای ملی شده است.

    او تعریف می‌کند که «یک‌بار وقتی پادشاه مشغول تماشای تعزیه بود، معین‌البکاء که به نوعی تعزیه‌گردان، بوده به شاه جمله‌های اعتراضی هم می‌گفته و به نوعی در حوزه‌ی اجتماعی هم این بنا مهم بوده است. ساخت این تکیه، شش سال طول کشیده. این تکیه به دستور ناصرالدین‌شاه و توسط معیرالممالک ساخته شده است.

    هزینه‌ی ساخت این تکیه، در زمان ناصرالدین‌شاه 150هزار تومان ناصری بوده است. گویا معیرالممالک هم‌زمان با این که اپرا هال لندن در حال ساخت بود به نقشه‌های این اپرا هال دسترسی پیدا می‌کند و با کمک مهندسان خارجی البته با نگاهی به معماری ایرانی این تکیه را در سه طبقه می‌سازد.»

    کرم‌زاده درباره‌ی ویژگی مهم تکیه‌ی دولت می‌گوید: «در این تکیه، فقط مراسم شبیه‌خوانی، تعزیه و عزاداری برگزار می‌شده، اما بسیاری از تکیه‌ها‌ی ایران، در روزهای غیر عزاداری محل داد و ستد یا... هم بوده‌اند؛ مثل تکیه‌ی تجریش.»

    او درباره‌ی شبیه‌خوانی و تعزیه توضیح می‌دهد که «شبیه‌خوانی صرفاً برای عزاداری نیست. بلکه داستان‌های گوناگونی مثل داستان بلقیس را هم با این شیوه بیان می‌کنند و به‌نوعی نمایش است و شاید سرورآور هم باشد. اما تعزیه، نمایشی است برای سوگواری.»

    این پژوهشگر درباره‌ی تخریب تکیه دولت می‌گوید: «دلایل مختلفی برای تخریب این بنا وجود دارد. اول این‌که در دوره‌ی ناصرالدین‌شاه فرهنگ مسالمت‌آمیزی با فرهنگ معماری‌فرنگ ایجاد شده بود که در دروه‌ی رضا‌شاه مواجهه‌ی قهرآمیزی با فرهنگ معماری غرب به‌وجود آمد.

    دوم این‌که این بنا روی یک قنات ساخته شده بود و به‌مرور زمان ناچار شدند یک طبقه‌ی بنا را تخریب کنند. خود قنات هم عامل مهمی در تخریب بنا بود و دیگر این که با ساخته‌شدن سالن‌های اپرای فردوسی و سالن‌های نمایش مدرن، تکیه‌ی دولت دیگر به چشم نمی‌آمد و به‌نوعی با بی‌توجهی تخریب شد.»

    او درباره‌ی این‌که چرا تکیه‌ی دولت سقف نداشت، می‌گوید: «در آن‌زمان فناوری و مصالح ساخت سقف چنین بنایی وجود نداشت. بعد‌ها سقف را با تیرک‌های چوبی و پارچه پوشاندند. ناصرالدین‌شاه می‌خواست که شبیه اپراهال لندن سقف را شیشه‌ای کند که این هم امکانش نبود.»

    عکاسان این تصاویر «آنتوان سوروگین»، «خان‌زاده عبدالله  قاجار»، «ارنست هولستر» و عکاسان ناشناس‌اند. پایین عکس‌ها هم دست‌خط‌های خود ناصرالدین‌شاه دیده می‌شود که نکاتی در توضیح عکس‌ها نوشته است. این نمایشگاه تا 19 مهر 1397 در موزه‌ی عکسخانه‌ی شهر در خیابان بهارشیراز برپاست.

    برچسب ها

    ثبت نظر